Zandweerd warmtenet bron rioolwater
Energietransitie /

Warmtenetten: hoe ze werken, waarom ze nodig zijn en hoe ze worden gerealiseerd

Een warmtenet is in de basis een buizenstelsel waar water doorheen stroomt, vanaf een warmtebron naar woningen en andere panden en weer terug. Het aantal duurzame warmtenetten moet in Nederland fors omhoog om de afhankelijkheid van aardgas te verkleinen en de CO₂-uitstoot te verminderen. De regie voor aardgasvrije wijken ligt bij gemeenten. Zij kunnen gebruikmaken van verschillende hulpmiddelen bij de ontwikkeling van warmtenetten.

Warmtenetten in het kort:

  • Warmtenetten zijn nodig als onderdeel van de warmtetransitie
  • De geschiktheid van een warmtenet voor een wijk hangt af van een lokale mix van factoren
  • Warmtebronnen zijn bepalend voor de duurzaamheid van warmtenetten
  • De gemeente werkt via wijkgerichte aanpak aan de realisatie van warmtenetten
  • Voor kostenbeheersing zijn participatie van bewoners en oplossen van andere knelpunten noodzakelijk

Een warmtenet is in de basis een buizenstelsel waar water doorheen stroomt, vanaf een warmtebron naar woningen en andere panden en weer terug. Het aantal duurzame warmtenetten moet in Nederland fors omhoog om de afhankelijkheid van aardgas te verkleinen en de CO₂-uitstoot te verminderen. De regie voor aardgasvrije wijken ligt bij gemeenten. Zij kunnen gebruikmaken van verschillende hulpmiddelen bij de ontwikkeling van warmtenetten.

Warmtenetten in het kort:

  • Warmtenetten zijn nodig als onderdeel van de warmtetransitie
  • De geschiktheid van een warmtenet voor een wijk hangt af van een lokale mix van factoren
  • Warmtebronnen zijn bepalend voor de duurzaamheid van warmtenetten
  • De gemeente werkt via wijkgerichte aanpak aan de realisatie van warmtenetten
  • Voor kostenbeheersing zijn participatie van bewoners en oplossen van andere knelpunten noodzakelijk

De basis van een warmtenet uitgelegd

Een warmtenet is in de basis een buizenstelsel waar warm en weer afgekoeld water doorheen stroomt, vanaf een warmtebron naar woningen en andere panden en weer terug. Een warmtenet kan een hele wijk of een kleiner gebied daarbinnen voorzien van warmte. Het totale systeem functioneert op basis van vier onderdelen:

  • Een (duurzame) warmtebron
  • Opslag van warmte
  • Infrastructuur
  • Aansluitingen in woningen

 

Bronnen voor warmtenetten
De warmte kan uit verschillende bronnen worden gehaald. De meest gebruikte duurzame bronnen zijn:

  • Geothermie (aardwarmte)
  • Restwarmte (bijvoorbeeld uit industriële processen)
  • Zonne-energie
  • Aquathermie (warmte uit oppervlakte-, afval- of drinkwater)

 

Opslag van warmte voor warmtenetten
Het aanbod van een duurzame warmtebron is niet altijd gelijk aan de vraag naar warmte. De zon schijnt immers niet constant en ook restwarmte uit industriële processen komt niet voortdurend in dezelfde mate vrij. Opslag van warmte is daarom een belangrijke schakel in het duurzaam functioneren van warmtenetten. Die opslag kan plaatsvinden in verschillende vormen, boven- en ondergronds. Bijvoorbeeld in een boiler of opslagvaten of in de bodem. Zo kunnen bijvoorbeeld ondergrondse zandlagen geschikt zijn voor de opslag van warmte.

 

Infrastructuur en aansluitingen
Een warmtenet transporteert warm water vanaf de bron naar gebruikers. Daarvoor is infrastructuur nodig, bestaande uit:

  • Aanvoerleidingen voor warm water
  • Aansluitingen in woningen
  • Retourleidingen die het water terugvoeren naar de warmtebron

 

Watertemperatuur en aansluiting in woningen
Het soort aansluiting en eventuele aanvullende voorzieningen in woningen zijn afhankelijk van de watertemperatuur van de warmtebron. De temperatuur van warmtebronnen wordt vaak ingedeeld in categorieën:

  • Zeer laag (10-30 °C)
  • Laag (30-55°C)
  • Midden (55-75 °C)
  • Hoog (hoger dan 75°C)

 

Bij warmtenetten die warmte van lagere temperaturen leveren, kunnen ter plaatse een elektrische warmtepomp en boiler vereist zijn voor verdere verwarming van het water. Er is tenslotte een minimale temperatuur nodig om een woning comfortabel te kunnen verwarmen.

Wijk Zandweerd in Deventer gaat over op slim warmtenet

Wijk Zandweerd in Deventer gaat over op slim warmtenet

Daar krijgen wij bij DWA nou energie van: het uitrollen van de energietransitie in wijken en gebieden. Zoals in Deventer, in de wijk Zandweerd. Dichtbij de IJssel, aan de rand van de stad, gaat een duurzaam warmtenet 2.000 nieuwe én bestaande woningen verwarmen. De warmte komt uit het rioolwater dat eerst door de lokale afvalwaterzuiveringsinstallatie is behandeld. In de nieuwe woningen waarderen individuele warmtepompen de temperatuur verder op.

Warmtenetten zijn nodig als onderdeel van de warmtetransitie

Warmtenetten met een duurzame warmtebron vormen een belangrijk thema binnen de energietransitie en in het bijzonder binnen de warmtetransitie. Ze dragen bij aan aardgasvrije wijken en kunnen er volgens het Klimaatakkoord samen met andere maatregelen voor zorgen dat de Nederlandse uitstoot van broeikasgassen fors omlaag gaat. De afspraak is 55% reductie in 2030 ten opzichte van 1990 (het streven is zelfs 60%), 95% in 2050.

 

Uitbreiding van warmtenetten levert verduurzaming op
De CO₂-uitstoot van grote warmtenetten lag in 2021 al 63 procent lager dan bij gebruik van cv-ketels. De concept-Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw) gaat daarom uit van een flinke groei van warmtenetten. Deze zogenoemde ‘Warmtewet 2.0’ of ‘Wcw warmte’ treedt naar verwachting medio 2024 in werking en schrijft voor dat overheden eigenaar worden van (de infrastructuur van) nieuwe warmtenetten. Het landelijke streven is om in 2030 een miljoen huizen duurzaam te verwarmen via warmtenetten. Voor 2050 is het doel om ruim 2,5 miljoen aansluitingen gerealiseerd te hebben.

 

De geschiktheid van een warmtenet hangt af van een lokale mix van factoren

De mogelijkheden om een warmtenet succesvol te realiseren en exploiteren verschillen per wijk. Meerdere factoren spelen een rol bij de keuze voor de aanleg of uitbreiding ervan, waaronder:

  • De aanwezigheid van een warmtebron in of in de buurt van een wijk
  • De aanwezigheid of nabijheid van een bestaand warmtenetwerk
  • De woningdichtheid: voor flats is een netwerk eenvoudiger rendabel aan te leggen dan voor villa’s
  • De mate van isolatie in huizen: hoe beter, hoe minder warmteverlies
  • Collectieve kansen voor samenwerking, bijvoorbeeld met woningcorporaties
  • Draagvlak onder huiseigenaren: hoe meer aansluitingen, hoe rendabeler een warmtenet
  • Kosten voor de aanleg van een warmtenet, door bijvoorbeeld afstand tussen gebouwen of obstakels op het tracé.

 

Handleidingen voor de organisatie van warmtenetten
Een gedegen overzicht van alle factoren die een rol spelen is bij de keuze voor een warmtenet noodzakelijk. Daarvoor zijn, naast advies van experts, enkele praktische hulpmiddelen beschikbaar. DWA biedt onder andere de handleiding Warmtenetten ontrafeld en het daarop aansluitende Warmtenetten georganiseerd.

De aard van de warmtebron is bepalend voor de duurzaamheid van warmtenetten

Tot op heden wordt vaak aardgas gebruikt als energiebron voor warmtenetten. Voor die installaties kan worden bekeken of een omschakeling naar duurzame energiebronnen technisch en financieel haalbaar is. De meest voorkomende duurzame energiebronnen die geschikt zijn voor bestaande en/of nieuwe warmtenetten zijn restwarmte, zonne-energie, geothermie en aquathermie. Ook de volgende energiebronnen zijn bruikbaar voor duurzame warmtenetten:

  • Biomassa (bijvoorbeeld snoeiafval, maar ook biogas)
  • Waterstof
  • E-boilers en warmtepompen op groene stroom

 

De duurzaamste oplossing voor warmtenetten is restwarmte uit bijvoorbeeld industriële processen. Daarvoor hoeft immers geen extra energie te worden opgewekt. Een nadeel is dat restwarmte niet altijd een gewenst restproduct is, en soms vermeden of anders aangewend kan worden. Voor het geschikt maken van andere warmtebronnen kan in principe groene energie worden aangewend. Voor de productie van het – op zichzelf duurzame – waterstof ligt dat de komende jaren genuanceerder. Lees meer over de rol die waterstof kan spelen in de energietransitie.

Hoe lager de temperatuur, hoe duurzamer het warmtenet
Bij het overbrengen van warmte via een warmtenet treedt warmteverlies op. Door leidingen te isoleren kan dit worden beperkt, maar niet geheel voorkomen. Het warmteverlies is groter naarmate de temperatuur van het warmtenet hoger is. Warmtenetten waarbij de aanvoertemperatuur van warmte laag is, zijn zodoende het duurzaamst doordat er minder energie verloren gaat.

 

De gemeente werkt via wijkgerichte aanpak aan de realisatie van warmtenetten

In de Transitievisie Warmte (TVW) hebben gemeenten de basis gelegd voor een overgang naar aardgasvrije energievoorziening. Per gemeente wordt gekozen voor een wijkgerichte aanpak die vorm krijgt in een wijkuitvoeringsplan (WUP). In dit plan wordt onder meer de keuze voor een nieuwe energie-infrastructuur uitgewerkt als alternatief voor aardgas, zoals een warmtenet met duurzame energiebron.

 

Gemeenten hebben een actieve rol bij totstandkoming warmtenetten
De gemeenten worden eigenaar van de nieuwe warmte-infrastructuur, als het wetsvoorstel wordt doorgevoerd. Dat betekent dat zij een organisatorische rol innemen bij de totstandkoming ervan.

In grote lijnen kent het realisatieproces voor een warmtenet in ieder geval de volgende stappen:

  • Technische verkenning: leent de wijk zich voor een warmtenet en is er een geschikte warmtebron die voldoende energie levert?
  • Haalbaarheidsonderzoek: wat is er precies nodig voor de realisatie van het warmtenet en welke kosten zijn ermee gemoeid? Wat vraagt dat van woningen en gebouwen?
  • Opzet businesscase: hoe worden de kosten gedekt, wat is het rendement, wat worden de energietarieven en wie wordt financieel verantwoordelijk?
  • Projectorganisatie: welke partijen nemen welke rol in, waar komt de warmtecentrale, hoe ziet de uitvoering er uit?
  • Participatie: wat zijn de belangen van stakeholders bij de totstandkoming van het traject? Kunnen en willen vastgoedeigenaren en bewoners erin meegaan?

Ondertussen hebben we aandacht voor het bijbehorende bestuurlijke besluitvormingstraject, maar ook de fysieke leefomgeving.

 

Webinar over realisatie warmtenetten

DWA heeft een overzichtelijk en praktisch webinar georganiseerd over alle facetten van warmtenetten. Het webinar Warmtewet 2.0: warmtenetten en publiek eigendom is hier te bekijken. Onze adviseurs gaan graag met u in gesprek voor een verdere toelichting. Op de webpagina van Het Expertise Centrum Warmte vindt u daarnaast een handreiking voor gemeenten die bestaande bouw willen aansluiten op een warmtenet.

Wijkuitvoeringsplan voor gemeenten

Wijkuitvoeringsplan voor gemeenten

Een wijkuitvoeringsplan (WUP) bevat het plan van aanpak voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte in een wijk of gebied. Het is een belangrijk onderdeel van de warmtetransitie. Het opstellen en uitvoeren van een WUP is een van de stappen binnen het Programma Aardgasvrije Wijken.

Knelpunten en oplossingen bij de realisatie van een warmtenet

Op weg naar de realisatie van een warmtenet in de wijk kunnen knelpunten zichtbaar worden. Daarbij kunt u denken aan:

  • Onvoldoende participatie van stakeholders
  • Organisatorische onduidelijkheid
  • Onverwachte technische obstakels
  • Veranderingen in kosten en financiering

 

Een van de grootste knelpunten is achterblijvende participatie van wijkbewoners waardoor woningaansluitingen niet gerealiseerd kunnen worden. Voor de businesscase van een warmtenet kan een langzame en onzekere ‘volloop’ van een warmtenet een belemmering zijn. Het vollooprisico is het risico dat de vraag naar warmte en koude achterblijft bij de verwachte afzet op het moment dat het investeringsbesluit werd genomen. Hierdoor wordt de beheersbaarheid van kosten onzeker. Daarom is het van belang om tijdig bewoners en andere stakeholders zoals VvE’s, woningcorporaties, netbeheerders en energieleveranciers te betrekken bij de realisatie van een warmtenet, zoals beschreven in het wijkuitvoeringsplan (WUP).

 

Pak Wijkuitvoeringsplan (WUP) op met hulp van WijkvanNu
WijkvanNu staat gemeenten bij in het opstellen en uitvoeren van wijkuitvoeringsplannen. Het team van WijkvanNu bestaat uit deskundige procesbegeleiders, ingenieurs en communicatiespecialisten van onder andere DWA die de belangen van alle betrokken partijen in het oog houden.

 

Deskundige begeleiding van duurzame projecten
Voor alle aspecten van het organisatieproces, inclusief de knelpunten, geldt dat DWA deskundig advies en begeleiding op maat beschikbaar heeft. Aan de hand daarvan kunnen problemen worden voorzien en verholpen en kan er concreet worden gewerkt aan de komst van een warmtenet in de wijk.

DWA: uw specialist in de ontwikkeling en realisatie van warmtenetten

DWA heeft specialisten in huis om u te ondersteunen bij de invoering van warmtenetten. Van concept tot realisatie en beheer.

Neem voor meer informatie contact op met Lambert den Dekker
Contact Lambert
Contact Lambert

Gebieden

Een duurzame gebiedsaanpak kenmerkt zich door evenwichtige belangenafweging. Met ruimte voor leefbaarheid, natuur, wonen en werken.

Gebieden

Woningen

De woningnood is hoog, tot 2030 hebben we 1 miljoen extra woningen nodig. Daarnaast moeten alle bestaande 8,1 miljoen woningen in Nederland in 2050 aardgasvrij zijn.

Portefeuilles

Het verduurzamen van vastgoed bespaart kosten, vergroot de waarde én verbetert de ecologische voetafdruk.

Utiliteit

Ontwerpen voor duurzame exploitatie. Energiezuinige, circulaire en slimme gebouwen met een gezond binnenklimaat hebben de toekomst.

Gebieden

Een duurzame gebiedsaanpak kenmerkt zich door evenwichtige belangenafweging. Met ruimte voor leefbaarheid, natuur, wonen en werken.

Gebieden

Woningen

De woningnood is hoog, tot 2030 hebben we 1 miljoen extra woningen nodig. Daarnaast moeten alle bestaande 8,1 miljoen woningen in Nederland in 2050 aardgasvrij zijn.

Portefeuilles

Het verduurzamen van vastgoed bespaart kosten, vergroot de waarde én verbetert de ecologische voetafdruk.

Utiliteit

Ontwerpen voor duurzame exploitatie. Energiezuinige, circulaire en slimme gebouwen met een gezond binnenklimaat hebben de toekomst.

Dorpskerk Dinxperlo
Project

Dorpskerk Dinxperlo

De Sint-Liboriuskerk of Dorpskerk ligt midden in Dinxperlo en wordt gebruikt door de protestantse gemeente. De kerktoren dateert uit 1400 en het schip is van 1509. In de kerk staat…

In 2040 zestien gebouwen Den Haag energieneutraal
Project

In 2040 zestien gebouwen Den Haag energieneutraal

Onderzoek naar duurzame energie voor overheidsgebouwen in Den Haag met als doel: geen gebruik van fossiele bronnen en energieneutraal in 2040

Slim verduurzamen gemeentelijk vastgoed Eindhoven
Project

Slim verduurzamen gemeentelijk vastgoed Eindhoven

Consortium !MPULS helpt Gemeente Eindhoven zeven gemeentelijke gebouwen te verduurzamen. DWA is betrokken als prestatiemanager duurzaamheid en adviseur installaties en bouwfysica.

PROVADA TPEX en DWA

TPEX International en DWA gaan strategische samenwerking aan voor slim gebouwbeheer

Digital Building Operator TPEX International en advies- en ingenieursbureau DWA slaan de handen ineen bij het beheren van gebouwen. Daar waar TPEX zich richt op de operationele en procesmatige optimalisatie…

Directie

Uitbreiding directie DWA

Per 1 mei 2024 zijn Wilfred van der Plas en Lambert den Dekker toegetreden tot de directie van DWA. Met deze benoemingen bestaat de directie van DWA uit: Jaap Dijkgraaf,…

Inspiratiemiddag voor ondernemers in de regio Gouda en Alphen

Inspiratiemiddag voor ondernemers in de regio Gouda en Alphen

Energiekosten besparen en verduurzamen voor een duurzame toekomst Speciaal voor ondernemers in de regio Gouda en Alphen organiseren Unica en DWA in samenwerking met INTO business een inspiratiemiddag op het…

De kostprijs van duurzame warmte

De kostprijs van duurzame warmte

In 2021 stelden gemeenten de Transitievisie Warmte vast (TVW). Veel van deze visies zien een belangrijke rol voor warmtenetten. Met name omdat uit globale financiële analyses bleek dat warmtenetten goedkoper…

Vijf slimme tips om te starten met een wijkuitvoeringsplan

Vijf slimme tips om te starten met een wijkuitvoeringsplan

In 2050 moeten zo’n 7 miljoen woningen aardgasvrij zijn. Gemeenten zijn aan zet, wijk voor wijk. In wijkuitvoeringsplannen (WUP) leggen ze vast hoe ze dat gaan doen. Nederland telt 3.500 wijken. Om…

Maar dan verkopen we toch gewoon het gemeentehuis

Maar dan verkopen we toch gewoon het gemeentehuis

Natuurlijk wil je als vastgoedeigenaar je vastgoed verduurzamen, daarmee verminder je CO2-uitstoot, klimaatverandering en energiekosten. Maar ál je vastgoed verduurzamen is niet automatisch de beste keuze. Je gemeentehuis verkopen misschien…

Netcongestie: hoe voorkom je vertraging in bouwprojecten?

Netcongestie: hoe voorkom je vertraging in bouwprojecten?

Geen gemeente of projectontwikkelaar zit te wachten op uitstel van een nieuwbouwwijk of vertraging van een uitvoeringsplan naar aardgasvrij. Simpelweg omdat er geen ruimte is op het elektriciteitsnet. Netcongestie een…

DWA opnieuw Great Place To Work certified!

DWA opnieuw Great Place To Work certified!

Opnieuw behaalde DWA de certificering voor Great Place To Work! Met een score van maar liefst 87% mogen we ons met trots ‘Great Place To Work certified’ noemen. Flink hoger dan…

Samenwerking ketenpartners zorgt voor verduurzamen 406 woningen in Rotterdam

Samenwerking ketenpartners zorgt voor verduurzamen 406 woningen in Rotterdam

Woningcorporatie Havensteder en ketenpartner Heembouw Wonen slaan de handen ineen om 406 woningen en 2 commerciële ruimten in het Rottekwartier in Rotterdam te verduurzamen. De focus ligt op het creëren van aardgasvrije, energiezuinige…

Duurzame nieuwbouw gerechtsgebouw Almelo

Duurzame nieuwbouw gerechtsgebouw Almelo

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft, in opdracht van de Raad voor de rechtspraak, de nieuwbouw van het gerechtsgebouw in Almelo gegund aan Dura Vermeer Bouw Hengelo, met het ontwerp van Paul de…

DWA wint samen met Schools by Circlewood de competitie voor de eerste Innovatie Partnerschool in Amsterdam

DWA wint samen met Schools by Circlewood de competitie voor de eerste Innovatie Partnerschool in Amsterdam

DWA als deel van het Schools by Circlewood consortium, heeft de competitie gewonnen om de school met voor- en naschoolse opvang Wisperweide in Weesp te realiseren. Wisperweide is de eerste…

Voorkom hittestress in gebouwen: verbeter gezondheid, productiviteit en welbevinden

Voorkom hittestress in gebouwen: verbeter gezondheid, productiviteit en welbevinden

Hoe houden we het koel? Afgelopen zomer konden verschillende regio’s in Nederland weer genieten van een hittegolf. Door klimaatverandering stijgt de temperatuur wereldwijd, en krijgen wij meer warme en zomerse…

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op het gebied van verduurzaming.
Markten*