Fenix: spectaculaire duurzame transformatie van historisch havengebouw

Katendrecht is in Rotterdam the place to be. Vroeger een zeemanskwartier, knooppunt van werelden; nu een hippe hotspot. Op De Kaap – zoals Rotterdammers het schiereiland noemen – komen de oude havenloodsen van de Holland Amerika Lijn opnieuw tot leven. De Fenix staat aan de vooravond van een drastische transformatie. DWA ontwerpt er de duurzame installaties. Met respect voor de monumentale allure van het gebouw, dus minimaal zichtbaar.

De Fenixloods stamt uit 1923 en is één van de laatste historische havenloodsen van Rotterdam. Ooit was het de grootste in zijn soort ter wereld. Het diende voor de opslag van goederen die met schepen van de Holland Amerika Lijn naar de Nieuwe Wereld gingen. Passagiers waren veelal mensen die huis en haard verlieten om elders een nieuw bestaan op te bouwen. Ook in de nieuwe functie blijft de loods, na de oorlog terug hersteld naar twee afzonderlijke loodsen, uniek. Op de begane grond van de Fenix vestigen zich culturele, culinaire en creatieve bedrijven. Op de eerste etage komt het Landverhuizersmuseum. ,,Migratie is een mondiaal, universeel en tijdloos thema’’, zegt directeur Wim Pijbes tijdens de presentatie voor de pers. Dat thema wordt gepresenteerd met zowel historisch materiaal als moderne kunst. De aankoop van de collectie is in volle gang.

Dwars door het  monumentale pand heen komt straks een levensgroot, modern kunstwerk te staan dat via verschillende reizen uitmondt op een uitkijkpunt dat ver boven het bestaande gebouw uittorent. Deze ‘Tornado’ staat daarmee symbool voor de turbulentie van het tijdperk van de grote migratie. De architect, Ma Yansong verwoordt het zo: “Het is een kunstwerk waar mensen aan mee kunnen doen. Je kunt via twee routes de trappen op en af. Het is een plek waar mensen elkaar tegen komen, alsof ze op reis zijn.’’

De kunst van het weglaten

De Fenix is geen standaard gebouw. Het is een gebouw waarvoor het ontwerpen van installaties maatwerk is. Waar nauw samengewerkt wordt met de voormalig eigenaar, gemeente Rotterdam en waar je vindingrijk moet omgaan met ruimte, bestaande gebouwkenmerken, wensen, mogelijkheden en prestaties. En dat is ons op het lijf geschreven.

Met slimme en duurzame oplossingen, gaan we ervoor zorgen dat de monumentale Fenixloods aardgasvrij wordt. Met een binnenklimaat dat past bij het monumentale karakter. We creëren er een zogenaamd ‘ruw klimaat’, wat wil zeggen dat het er in de winter kouder mag zijn dan normaal en in de zomer juist iets warmer.  Maar ook dat de installaties, leidingen en luchtkanalen net groot genoeg zijn om het passende binnenklimaat te creëren en ‘compact’ genoeg om ze grotendeels aan het oog te onttrekken. We passen hier dan ook ‘de kunst van het weglaten’ toe. Wat wel zichtbaar is van de techniek, past qua uitstraling bij de monumentale omgeving door het gebruik van industriële materialen als rvs.

En zo wordt een historisch gebouw het toonbeeld van duurzaamheid met behoud van de monumentale dynamiek. Een trotsproject in opdracht van Stichting Droom en Daad, gerealiseerd door Dura Vermeer, DWA, Bosman Bedrijven, MAD Architects, Bureau Polderman en EGM Architecten.

Visuals: MAD Architects